Bach Toccata i fuga d-moll, BWV 538

Toccata i fuga d-moll, BWV 538, to utwór organowy Johanna Sebastiana Bacha. Podobnie jak bardziej znany BWV 565, również BWV 538 nosi tytuł Toccata i Fuga d-moll, choć często określa się go pseudonimem Dorian – co wynika z faktu, że utwór jest pisany bez podpisu tonującego – co jest dziś rzadkością i skłania do przyjęcia trybu doryckiego. Jednak pod względem muzycznym oba utwory znacznie się od siebie różnią. Podobnie jak Fantazja i Fuga c-moll BWV 562 jest ona niemal monotematyczna. Rozpoczyna się motorycznym motywem szesnastki, który ciągnie się niemal nieprzerwanie do końca utworu i zawiera niezwykle wyszukane efekty koncertowe. Bach odnotowuje nawet ręczne zmiany organisty, co jest niezwykłą praktyką zarówno w dzień, jak i w produkcji organów Bacha. Fuga, również d-moll, jest długa i złożona, a jej temat jest dość archaicznie brzmiący, w którym dominują synkopy i trzy skoki w górę doskonałej kwarty. Ścisły kontrapunktowy rozwój zostaje przerwany dopiero w ostatnich czterech taktach, gdy kilka masywnych akordów zamyka utwór. Fuga BWV 538 jest bardzo podobna do fugi BWV 540. Obie sugerują metrum alla breve; obaj używają tematów z półbrewami i półnutami synkopowanymi, z rytmem stałych ósemek, a nie stałych ósemek, które można spotkać w większości fug Bacha; obaj stosują chromatykę, zawieszenia harmoniczne i nieprzerwane następstwo tematów i odpowiedzi. Bach pracował w Weimarze w latach 1708–1717, podczas którego skomponował większość swoich dzieł organowych, w tym BWV 538.